Kukułka                             Cuculus canorus

 

Występowanie

Jest to gatunek lęgowy pospolity w całej Polsce. Przylatuje w końcu kwietnia, odlatuje w końcu sierpnia i początku września.

Biologia

Kukułka — to typowy ptak parków, sadów i ogrodów oraz luźnych, widnych lasów. Unika zarówno środowisk otwartych, bezdrzewnych, jak i dużych, zwartych, ciemnych kompleksów leśnych. Nie osiedla się nigdy w dużym zagęszczeniu. Każdy samiec ma odrębne terytorium o powierzchni do kilku kilometrów, z którego przegania inne samce tego gatunku. Żeruje wśród gałęzi drzew, rzadziej krzewów, wyjątkowo tylko na ziemi. Pokarm kukułki stanowią w przeważającej mierze gąsienice motyli, przy czym zjada ona również i włochate gąsienice, których unika większość innych ptaków. Ponieważ ptak ten żeruje w strefie osłoniętej gęstym listowiem, jest trudny do obserwacji. Najłatwiej można zobaczyć samca, wydającego głos godowy — powszechnie znane kukanie — gdyż zazwyczaj siada on wówczas na wyniosłych, widocznych miejscach. Również dość często można zobaczyć kukułkę w locie, gdyż często i chętnie lata nad otwartymi przestrzeniami, nie kryjąc się wśród drzew. Na szczególną uwagę zasługuje biologia lęgowa kukułki. Jest to jedyny ptak spośród naszej ornitofauny nie budujący własnego gniazda i nie opiekujący się potomstwem, lecz uprawiający tzw. pasożytnictwo gniazdowe. Samica kukułki podrzuca jaja do gniazd ptaków z rzędu wróblowatych, po czym „gospodarze" wysiadują jej jajo razem z własnymi. Pisklę kukułki po wykluciu się wyrzuca z gniazda gospodarzy ich jaja i pisklęta; wykarmiane jest potem przez przybranych rodziców aż do osiągnięcia samodzielności. Wyrzucanie z gniazda piskląt i jaj przez młodą kukułkę jest odruchem czysto mechanicznym, wykonuje ona przy tym zawsze ten sam, szablonowy zespół ruchów. Zresztą w ten sam sposób pisklę kukułki usuwa z gniazda wszystkie inne przedmioty, np. wrzuconą tam kulkę papieru czy mały orzech. Celowość biologiczna tego zachowania się jest oczywista, gdyż młoda kukułka jako większa i szybciej rosnąca od piskląt gospodarzy potrzebuje znacznie więcej pokarmu i wspólnie z nimi nie mogłaby się wychować. Zjawisko to może się nam wydawać szokujące i budzić niechęć, z pewnością jednakże jest nadzwyczaj ciekawe i warte obserwacji. Kukułka ma oczywiście wiele swoistych przystosowań biologicznych, bez których opisany tryb rozmnażania się nie byłby możliwy. A więc przede wszystkim jajo kukułki jest znacznie mniejsze niż jaja innych ptaków podobnej wielkości, natomiast jest ono zbliżone wielkością do jaj gospodarzy. Poza tym jaja kukułki mają rozmaite ubarwienie, tak że często (choć nie zawsze) są podobne do jaj gospodarza. Oczywiście samica kukułki nie może dowolnie zmieniać ubarwienia swych jaj, aby dostosować je do jaj gospodarza, lecz znosi je zawsze takie same, wyszukując gniazdo z odpowiednio ubarwionymi jajami. W ten sposób tworzą się jak gdyby odmiany kukułek, pasożytujące u różnych gatunków gospodarzy. Zresztą sprawy dziedziczenia ubarwienia jaj u kukułki i doboru gospodarzy nie są jeszcze całkowicie zbadane; spotykamy się tu z szeregiem niejasności i hipotez, często przeczących sobie nawzajem. Samica kukułki znosi kilkanaście jaj w odstępach dwu-lub trzydniowych. Podrzucanie jaj odbywa się zazwyczaj w godzinach popołudniowych. Często asystuje przy tym samiec kukułki, siadając w widocznym miejscu i starając się odwrócić uwagę właścicieli gniazda, gdy tymczasem samica niepostrzeżenie zbliża się do gniazda i znosi tam swe jajo. Pisklę kukułki wykluwa się po 12-13 dniach wysiadywania jaja, rośnie szybko, w krótkim czasie przewyższa wzrostem karmiących je opiekunów i po upływie około 20 dni opuszcza gniazdo.

Rozpoznawanie

Wielkością i sylwetką (zwłaszcza w locie) kukułka jest dość podobna do mniejszych ptaków drapieżnych (pustułka, krogulec). Różni się od nich sposobem lotu — z dość szybkimi uderzeniami skrzydeł o stosunkowo małych wychyleniach w dół i w górę — który sprawia wrażenie „drżącego". Nie zawisa trzepocząc się w jednym miejscu jak pustułka. Ptak siedzący na gałęzi przybiera pozycję bardziej pionową niż drapieżniki. U kukułki występują dwie odmiany ubarwienia: stalowo-siwe i szarobrązowe, przy czym siwe bywają zarówno samce, jak i samice, natomiast brązowe — tylko samice. Dystans ucieczki wynosi 40-60 m.

Głos

Powszechnie znane kukanie wydaje samiec, zazwyczaj siedząc w dobrze widocznym miejscu na wierzchołku drzewa lub wystającej bocznej gałęzi. W chwilach silnego podniecenia, np. przy przepędzaniu rywala czy zbliżaniu się samicy, odzywa się kukaniem trzysylabowym. Mało znany głos samicy przypomina ochrypły, gdaczący śmiech.

 

MENU
STRONA GŁOWNA

INDEX A-Z (POL)

INDEX A-Z (ŁAC)

GALERIA

KONTAKT

LINKI

 

  Created by wróbel